Profilaktyka raka piersi /mammografia/
Opis choroby i programu
Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. Stanowi około 20% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u Polek. Występuje częściej po menopauzie. Ryzyko zachorowania wzrasta po 50. roku życia. Rzadko występuje u mężczyzn.
Obserwacja częstości zachorowań w poszczególnych grupach wiekowych wykazała, że drastyczny wzrost zachorowań występował w przedziale wiekowym od 50-69 roku życia.
Prognozy wzrostu umieralności o 0,7% rocznie wskazują na niedostateczne działania zmierzające do wykrycia nowotworów piersi we wczesnym stadium ich rozwoju. Poznano czynniki ryzyka raka sutka, do których należy: starszy wiek, wcześniejsze łagodne choroby sutka, wysoki wzrost, otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu, picie alkoholu, stosowanie estrogenów, młody wiek wystąpienia pierwszej miesiączki i późna menopauza, występowanie raka piersi w bliskiej rodzinie. Przed rakiem sutka chronią liczne ciąże, młody wiek w pierwszej ciąży, karmienie piersią.
U 5-6% kobiet z rakiem sutka wykrywa się mutacje genów (BRCA, PTEN) sprzyjające rozwojowi nowotworów. Badanie genetyczne zaleca się tylko kobietom, u których: wśród członków bliskiej rodziny występował rak sutka lub jajnika przed 50. rokiem życia, członek bliskiej rodziny chorował na raka sutka i jajnika lub rak sutka występował obustronnie, w kilku pokoleniach rodziny (ze strony matki lub ojca) występowały nowotwory sutka czy jajnika. Dla genetyków bliska rodzina to rodzice, rodzeństwo i dzieci.
Niepokojące objawy w tym zakresie to m.in.: zmiany w kształcie piersi lub ich położeniu, zmarszczenie, wciągnięcia lub zmiany koloru skóry piersi, zaczerwienienia, owrzodzenia brodawki sutkowej, wyciek z brodawki (surowiczy lub zabarwiony krwią).
Co nas czeka jeżeli zgłosimy się do programu:
– badanie mammograficzne – kobiety z nieprawidłowym wynikiem badania zostaną skierowane z pracowni mammograficznej do odpowiedniej placówki specjalistycznej w celu dalszej diagnostyki i/lub leczenia.
Można nauczyć się badać piersi samemu, najlepiej robić to tydzień po miesiączce. Schemat badania wygląda następująco:
– stań rozebrana do pasa przed lustrem, z rękoma wzdłuż tułowia,
– dokładnie obejrzyj skórę, zwróć uwagę na jej kolor, zaciągnięcia, wygląd brodawek sutkowych. Niektóre kobiety mają brodawki wciągnięte, czyli kierują się do wewnątrz, zamiast na zewnątrz. Jeśli ich wygląd się nie zmienił od długiego czasu – nie ma powodu do niepokoju,
– unieś ręce do góry i spleć je z tyłu głowy. Obejrzyj dokładnie każdą pierś w lustrze, jeśli to konieczne unieś je rękoma, aby zobaczyć skórę pod biustem,
– Połóż się wygodnie na plecach, podłóż lewą rękę pod głowę, a prawą użyj do badania lewej piersi. Pierś należy mocno uciskać dłonią wobec ściany klatki piersiowej, zataczając palcami kręgi. Po zakończeniu badania prawej piersi, należy powtórzyć dokładnie całą procedurę dla lewej piersi, używając do badania prawej ręki,
– Nieprawidłowy guzek wyczuwa się jako twardy twór i nieregularnych brzegach, czasami sprawiający wrażenie przymocowanego do ściany klatki piersiowej.
Zwykle badanie wykonuje się raz na miesiąc. Natychmiast zgłoś nieprawidłowości swojemu lekarzowi. Dokładną instrukcję badania sutków znajdziesz na stronie internetowej www.rakpiersi.pl/articles,id,23.html
Pamiętaj o regularnej mammografii. Badanie sutka przez lekarza czy przez Ciebie samą nie wystarczy!
Profilaktyka raka piersi
Czy program jest dla Ciebie?
Tak, jeżeli:
- jesteś kobietą w wieku od 45 do 74 lat i spełniasz jedno z poniższych kryteriów:
- w ciągu ostatnich 2 lat nie miałaś mammografii w ramach profilaktyki zdrowotnej (przy określaniu wieku należy wziąć pod uwagę rok urodzenia)
- zakończyłaś okres 5 lat od leczenia chirurgicznego raka piersi i pozostajesz w trakcie uzupełniającej hormonoterapii (HT) – zalecenie badania co 12 miesięcy
- zakończyłaś leczenie raka piersi i 5-letni proces monitorowania po zakończonym leczeniu – zalecenie badania co 12 miesięcy.
Cel programu
- obniżenie wskaźnika umieralności w Polsce z powodu raka piersi do poziomu krajów Unii Europejskiej,
- podniesienie poziomu wiedzy na temat profilaktyki raka sutka i wczesna diagnostyka,
- wprowadzenie na terenie całego kraju ujednoliconych zasad postępowania diagnostycznego.
Kto i gdzie realizuje program?
Badanie mammograficzne możesz wykonać w poradniach stacjonarnych lub w mammobusie, który dojeżdża do najodleglejszych zakątków Polski.
Sprawdź, kiedy mammobus przyjedzie do Twojej miejscowości.
Jak się umówić?
Na badanie mammograficzne możesz umówić się przez IKP lub mojeIKP.
Sprawdź, jak się umówić przez IKP.
Do udziału w programie nie potrzebujesz skierowania. Wystarczy, że:
- zgłosisz się do poradni, która wykonuje takie badania
- zapiszesz się sama poprzez e-rejestrację.
Poznaj centralną e-rejestrację.
Co Cię czeka w ramach programu?
Podstawowym badaniem wykonywanym w ramach programu jest mammografia.
- Jeżeli Twój wynik będzie prawidłowy, możesz ponownie wziąć udział w badaniu za 2 lata.
- Jeżeli Twój wynik będzie nieprawidłowy, lekarz skieruje Cię na dalszą diagnostykę. W przypadku rozpoznania raka piersi lub innego schorzenia wymagającego leczenia specjalistycznego, zostaniesz skierowana (już poza programem) do dalszej diagnostyki lub leczenia do poradni specjalistycznych lub lecznictwa stacjonarnego w ramach NFZ.
Kiedy się zapisać?
Na badanie możesz się zgłosić bez skierowania. Tylko wczesna diagnostyka pozwala na wykrycie zmian na początkowym etapie i podjęcie skutecznego leczenia.
Co przygotować?
Na wizytę weź ze sobą dokument tożsamości i zdjęcia z poprzednich mammografii, o ile miałaś robione. Lekarz będzie mógł je porównać z aktualnym wynikiem badania.
Jak długo będziesz czekać?
Termin wizyty ustali placówka, do której się zgłosisz.
Co zyskasz?
Wykonasz badanie, które pozwoli wykryć nieprawidłowości na wczesnym etapie i w razie potrzeby podjąć odpowiednie działania.
Szczegółowe informacje o programie
Więcej informacji dotyczących Programu Profilaktyki Raka Piersi znajdziesz w serwisie Ministerstwa Zdrowia:
Przejdź do opisu badania mammograficznego
Instytucja odpowiedzialna za Program
Narodowy Fundusz Zdrowia
Podstawa prawna
ZARZĄDZENIE NR 111/2022/DSOZ PREZESA NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA z dnia 2 września 2022 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej
w rodzaju programy zdrowotne – w zakresach: profilaktyczne programy zdrowotne (z późn.zm.).
Rozporządzenie Ministra Zdrowia zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych z dnia 14 maja 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 767)
Źródło: https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-piersi